Kontakty dziadków z wnukami – czy można żądać uregulowania osobistych kontaktów z wnukami?

W praktyce prawniczej coraz częściej pojawiają się sytuacje, w których nie tylko rodzice, ale również inni bliscy – w szczególności dziadkowie – poszukują ochrony prawnej relacji rodzinnych. Konflikty rodzinne, rozwód, rozpad pożycia czy trwałe rozłączenie rodziców często skutkują ograniczeniem kontaktów wnuków z dziadkami, nawet wtedy gdy to właśnie oni pełnili wcześniej znaczącą rolę opiekuńczą czy wychowawczą. Powstaje więc pytanie, czy dziadkowie mogą domagać się sądowego uregulowania kontaktów z wnukami oraz jakie są przesłanki dopuszczalności takiego roszczenia.

Kontakty dziadków z wnukami – uchwała Sądu Najwyższego

Kwestia ta została jednoznacznie rozstrzygnięta przez Sąd Najwyższy Uchwałą z dnia 14 czerwca 1988 r., sygn. III CZP 42/88, w której wskazano, że:

„Dziadkowie mogą żądać uregulowania osobistych kontaktów z wnukami, jeżeli leży to w interesie dzieci.”

Uchwała podjęta została na tle konkretnej sprawy, w której matka dziecka blokowała możliwość kontaktu babci z wnukiem. Wątpliwość sądu dotyczyła tego, czy takie żądanie jest w ogóle dopuszczalne, skoro Kodeks rodzinny i opiekuńczy w sposób wyraźny reguluje osobiste kontakty jedynie pomiędzy rodzicami a dziećmi. Sąd Najwyższy w szczegółowym uzasadnieniu podkreślił jednak, że obecność dziadków może odgrywać istotną rolę wychowawczą oraz emocjonalną w życiu dziecka i że więzi rodzinne nie ograniczają się wyłącznie do relacji rodzic–dziecko. Sąd wskazał również, że regulacja kontaktów dziadków z wnukami nie narusza władzy rodzicielskiej, ponieważ osobista styczność z dzieckiem jest odrębną sferą praw, niewynikającą bezpośrednio z władzy rodzicielskiej. Rodzice są wprawdzie zobowiązani do pieczy nad dzieckiem, lecz powinni umożliwiać mu również kontakty z innymi członkami rodziny, jeśli leży to w jego szeroko rozumianym interesie.

Dobro dziecka jako kryterium ocenne

Kluczowe znaczenie w tego typu sprawach ma dobro dziecka – to ono decyduje o tym, czy kontakty będą ustalone, ograniczone czy wręcz zakazane. Sąd opiekuńczy, działając na podstawie art. 109 k.r.o., może zarówno ingerować w sytuację, gdy rodzice nadużywają swoich uprawnień, jak i wtedy, gdy to dziadkowie swoim zachowaniem naruszają interes dziecka. Jeżeli kontakty dziadków wzmacniają więzi emocjonalne, wspierają rozwój dziecka i nie zagrażają jego stabilności wychowawczej, ich zakazanie lub utrudnianie może być uznane za naruszenie interesu małoletniego.

Znaczenie więzi rodzinnych – uregulowanie kontaktów dziadków z wnukami

Sąd Najwyższy zwrócił uwagę również na aspekt społeczny – funkcjonowanie rodzin wielopokoleniowych, rolę dziadków w wychowaniu wnuków oraz ich częsty udział w faktycznej pieczy. W wielu rodzinach dziadkowie przejmują obowiązki opiekuńcze, pomagają w wychowaniu, organizacji czasu czy edukacji wnuków. Pozbawienie dziecka takich relacji może prowadzić do zaburzeń rozwojowych, utraty wsparcia emocjonalnego oraz przerwania ciągłości rodzinnej.

`Radca Prawny w Opolu – kontakty dziadków z wnukami 

Dziadkowie mogą złożyć do sądu rodzinnego wniosek o uregulowanie kontaktów z wnukiem. We wniosku należy wykazać istnienie więzi, dotychczasowy sposób kontaktów oraz okoliczności uzasadniające ingerencję sądu – najczęściej długotrwałą izolację ze strony rodziców. Sąd bada sytuację dziecka, przesłuchuje uczestników, dopuszcza dowody z opinii psychologicznej oraz – w razie uzasadnienia – wysłuchuje samego małoletniego. Uchwała Sądu Najwyższego przesądziła, że możliwość dochodzenia kontaktów z wnukami istnieje i znajduje ochronę prawną, o ile odpowiada to interesowi dziecka. W ten sposób prawo rodzinne otworzyło się na szersze rozumienie rodziny, podkreślając wagę więzi wielopokoleniowych i ochronę dobra dziecka jako wartości nadrzędnej. Kancelaria Hilarowicz zajmuje się prowadzeniem spraw dotyczących uregulowania kontaktów dziadków z wnukami.