Alimenty na byłego małżonka – kiedy przysługują i na jakich warunkach

W powszechnej świadomości alimenty kojarzą się niemal wyłącznie z obowiązkiem utrzymania dzieci. Tymczasem polskie prawo rodzinne przewiduje również możliwość zasądzenia alimentów na byłego małżonka. Instytucja ta ma na celu ochronę osoby, która po rozwodzie znalazła się w trudnej sytuacji materialnej albo której sytuacja życiowa uległa istotnemu pogorszeniu wskutek rozpadu małżeństwa. Alimenty między byłymi małżonkami nie są jednak automatyczne. Ich przyznanie zależy od spełnienia konkretnych przesłanek ustawowych, w szczególności od kwestii winy w rozkładzie pożycia oraz sytuacji finansowej obu stron. W praktyce sądowej zagadnienie to często budzi wiele emocji i nieporozumień. W niniejszym tekście blogowym wyjaśniamy, kiedy przysługują alimenty po rozwodzie, na jakich zasadach są ustalane oraz jak długo płaci się alimenty na byłego małżonka.

Kiedy można żądać alimentów od byłego małżonka?

Podstawę prawną stanowi art. 60 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który reguluje obowiązek alimentacyjny wobec byłego małżonka. Przepis ten przewiduje dwa odrębne reżimy odpowiedzialności alimentacyjnej – w zależności od tego, czy w wyroku rozwodowym orzeczono winę, czy też rozwód nastąpił bez orzekania o winie (lub z winy obojga stron). Co istotne, sąd nie zasądza alimentów z urzędu. Konieczne jest zgłoszenie odpowiedniego żądania – najczęściej już w pozwie rozwodowym lub w odpowiedzi na pozew. Zakres obowiązku alimentacyjnego, jego czas trwania oraz wysokość są ściśle powiązane z rozstrzygnięciem o winie, sytuacją majątkową i zarobkową stron, a także wpływem rozwodu na sytuację życiową małżonka żądającego alimentów.

Alimenty przy rozwodzie bez orzekania o winie

W przypadku rozwodu bez orzekania o winie (albo z winy obu stron) możliwość uzyskania alimentów jest istotnie ograniczona. Były małżonek może żądać alimentów wyłącznie wtedy, gdy znajduje się w stanie niedostatku. Niedostatek oznacza sytuację, w której dana osoba nie jest w stanie samodzielnie zaspokoić swoich usprawiedliwionych potrzeb, mimo podejmowanych starań nie osiąga dochodów pozwalających na godne utrzymanie. Nie chodzi przy tym o brak jakichkolwiek środków do życia, lecz o realną niemożność pokrycia podstawowych kosztów utrzymania. Dodatkowo alimenty po rozwodzie bez winy są ograniczone czasowo. Co do zasady obowiązek alimentacyjny wygasa po upływie 5 lat od orzeczenia rozwodu, chyba że sąd – ze względu na wyjątkowe okoliczności – termin ten przedłuży.

Alimenty przy orzeczeniu winy jednego z małżonków

Zupełnie inaczej kształtuje się sytuacja, gdy rozwód został orzeczony z wyłącznej winy jednego z małżonków. Wówczas drugi małżonek może żądać alimentów nawet wtedy, gdy nie znajduje się w niedostatku. Wystarczające jest wykazanie, że rozwód spowodował istotne pogorszenie sytuacji materialnej ergo obniżenie standardu życia w porównaniu do sytuacji z okresu trwania małżeństwa. W tym modelu alimenty między małżonkami mają charakter kompensacyjny – ich celem jest zniwelowanie negatywnych skutków rozwodu, za który odpowiedzialność ponosi wyłącznie jedna strona. Co istotne, ustawa nie wprowadza limitu czasowego dla tego rodzaju obowiązku alimentacyjnego. Może on trwać wiele lat, a nawet dożywotnio, o ile nie zaistnieją przesłanki do jego wygaśnięcia lub uchylenia.

Jak ustalana jest wysokość alimentów na byłego małżonka?

Jednym z najczęstszych pytań jest to, jaka jest wysokość alimentów dla byłego małżonka. W praktyce nie istnieje żadna stała kwota ani procent dochodu. Sąd każdorazowo bierze pod uwagę: usprawiedliwione potrzeby osoby uprawnionej (koszty mieszkania, leczenia, wyżywienia, dojazdów, edukacji), możliwości zarobkowe i majątkowe zobowiązanego, a nie tylko jego faktyczne dochody, a także dotychczasowy standard życia małżonków. Sąd ocenia również, czy osoba żądająca alimentów wykorzystuje swoje kwalifikacje i możliwości zarobkowe. Alimenty nie mają bowiem zastępować aktywności zawodowej, lecz stanowić wsparcie tam, gdzie samodzielne utrzymanie nie jest realnie możliwe.

Kiedy obowiązek alimentacyjny wygasa? Radca Prawny w Opolu

Obowiązek alimentacyjny wobec byłego małżonka nie ma charakteru bezwzględnego i może wygasnąć w kilku sytuacjach. Do najważniejszych należą:

• zawarcie nowego małżeństwa przez uprawnionego,
• istotna poprawa jego sytuacji materialnej,
• upływ 5 lat przy rozwodzie bez orzekania o winie,
• śmierć jednej ze stron,
• prawomocne orzeczenie sądu o uchyleniu obowiązku alimentacyjnego.

Zarówno zmniejszenie, jak i całkowite zniesienie alimentów wymaga złożenia odpowiedniego wniosku do sądu i wykazania zmiany okoliczności. Kancelaria Radcy Prawnego Tomasza Hilarowicza w Opolu specjalizuje się w sprawach rozwodowych.

FAQ – najczęściej zadawane pytania