Rozdzielność majątkowa – kiedy ją wprowadzić, skutki, jakie elementy majątku są dotknięte

Z chwilą zawarcia małżeństwa pomiędzy małżonkami – co do zasady – powstaje ustawowa wspólność majątkowa. Obejmuje ona znaczną część składników majątkowych nabywanych w trakcie trwania małżeństwa i oznacza, że oboje małżonkowie są współwłaścicielami majątku dorobkowego, niezależnie od tego, kto faktycznie uzyskuje dochody. Nie w każdej sytuacji taki model jest jednak korzystny. Ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej, znaczne różnice w dochodach, zadłużenie jednego z małżonków czy pogarszające się relacje małżeńskie sprawiają, że coraz więcej osób rozważa rozdzielność majątkową. Można ją ustanowić zarówno na mocy umowy, jak i na drodze sądowej, a jej skutki są daleko idące. W niniejszym tekście blogowym wyjaśniamy, kiedy ustanowić rozdzielność majątkową, jakie są jej konsekwencje oraz jakie elementy majątku zostają nią objęte.

Czym jest rozdzielność majątkowa?

Rozdzielność majątkowa to ustrój majątkowy małżeński, w którym nie istnieje majątek wspólny małżonków. Każdy z nich posiada wyłącznie majątek osobisty i samodzielnie nim zarządza. Podstawę prawną stanowią art. 51–54 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, które regulują zarówno umowną, jak i sądową rozdzielność majątkową. W przeciwieństwie do wspólności ustawowej, rozdzielność oznacza:

• brak wspólnego majątku dorobkowego,
• brak automatycznego współwładania składnikami nabywanymi w trakcie małżeństwa,
• pełną samodzielność finansową małżonków.

Często pojawia się pytanie o intercyzę a rozdzielność majątkową. Intercyza nie jest odrębnym ustrojem – to potoczne określenie umowy majątkowej małżeńskiej, na mocy której strony mogą wprowadzić rozdzielność, rozszerzyć lub ograniczyć wspólność.

Kiedy warto wprowadzić rozdzielność majątkową?

Nie istnieje jeden uniwersalny moment, w którym rozdzielność majątkowa jest „najlepszym” rozwiązaniem. W praktyce jednak są sytuacje, w których jej ustanowienie jest szczególnie zasadne. Do najczęstszych należą:

• prowadzenie działalności gospodarczej przez jednego z małżonków, zwłaszcza obarczonej ryzykiem finansowym,
• znaczne dysproporcje w dochodach małżonków,
• realne ryzyko zadłużenia lub egzekucji komorniczej,
• brak zaufania finansowego lub narastający konflikt w małżeństwie,
• planowanie rozwodu lub separacji.

Rozdzielność bywa również rozważana jako forma zabezpieczenia majątku rodziny przed skutkami nieudanych inwestycji czy problemów zawodowych jednego z małżonków.

Jak ustanowić rozdzielność majątkową?

Istnieją dwa podstawowe sposoby ustanowienia rozdzielności majątkowej.

Umowa notarialna (intercyza)

Najczęściej rozdzielność powstaje na podstawie umowy o rozdzielność majątkową zawartej w formie aktu notarialnego. Umowa ta może zostać podpisana przed ślubem (rozdzielność majątkowa przed ślubem), a także w trakcie trwania małżeństwa. Zasadą jest, że rozdzielność działa na przyszłość, od dnia podpisania umowy. Małżonkowie mogą jednak w umowie uregulować wzajemne rozliczenia dotyczące dotychczasowego majątku.

Rozdzielność majątkowa ustanowiona przez sąd

Jeżeli jeden z małżonków nie wyraża zgody na zawarcie umowy, możliwe jest wystąpienie do sądu o ustanowienie rozdzielności. Sąd może orzec rozdzielność m.in. wtedy, gdy:

• małżonkowie żyją w separacji faktycznej,
• jeden z nich rażąco narusza obowiązki finansowe,
• istnieje zagrożenie dla interesów majątkowych drugiego małżonka.

W wyjątkowych sytuacjach sąd może orzec rozdzielność majątkową z datą wsteczną, co ma szczególne znaczenie przy długach lub egzekucjach.

Skutki rozdzielności majątkowej

Najważniejszym skutkiem rozdzielności jest całkowity brak wspólności majątkowej. Od momentu jej ustanowienia każdy z małżonków:

• nabywa składniki majątkowe wyłącznie na własną rzecz,
• odpowiada za swoje zobowiązania wyłącznie własnym majątkiem,
• samodzielnie zarządza swoimi dochodami.

Rozdzielność wpływa również na:

• kredyty i pożyczki – bank bada zdolność kredytową każdego z małżonków osobno,
• zakupy nieruchomości – wymagają one jednoznacznego wskazania, kto jest nabywcą,
• rozliczenia przy rozwodzie – nie ma majątku wspólnego do podziału, chyba że rozdzielność została wprowadzona później.

Wbrew obiegowym opiniom rozdzielność nie zwalnia automatycznie z odpowiedzialności za wszystkie długi – kluczowe znaczenie ma moment ich powstania.

Jakie elementy majątku obejmuje rozdzielność? Radca Prawny w Opolu

Po ustanowieniu rozdzielności majątkowej każdy z małżonków posiada wyłącznie swój majątek osobisty. Obejmuje on w szczególności:

• wynagrodzenie za pracę i dochody z działalności gospodarczej,
• nieruchomości nabyte po ustanowieniu rozdzielności,
• oszczędności, rachunki bankowe i lokaty,
• udziały w spółkach i akcje,
• ruchomości o znacznej wartości (np. samochody).

Składniki majątku nabyte przed ustanowieniem rozdzielności wchodzą w skład majątku wspólnego i – w razie rozwodu – podlegają odrębnemu podziałowi. Kancelaria Hilarowicz w Opolu specjalizuje się w sprawach dotyczących rozdzielności majątkowych.

FAQ – najczęściej zadawane pytania