Rozwód a długi małżonka – czy odpowiadasz za jego kredyty i pożyczki?

Rozwód sam w sobie nie powoduje ani przejęcia długów drugiego małżonka, ani automatycznego uwolnienia od zobowiązań zaciągniętych wcześniej wspólnie. O tym, kto odpowiada za kredyt lub pożyczkę po rozwodzie, decyduje przede wszystkim to, kto zawarł umowę, czy drugi małżonek wyraził zgodę na zobowiązanie oraz kiedy dług powstał.

Wspólność majątkowa a długi

Po zawarciu małżeństwa co do zasady powstaje wspólność ustawowa. Obejmuje ona przede wszystkim przedmioty nabyte w czasie małżeństwa oraz m.in. wynagrodzenia za pracę i dochody z działalności zarobkowej. Nie oznacza to jednak, że każdy dług jednego małżonka automatycznie staje się długiem drugiego. Przepisy odrębnie regulują odpowiedzialność małżonka oraz możliwość prowadzenia egzekucji z majątku wspólnego.

Dług zaciągnięty za zgodą drugiego małżonka

Zgodnie z art. 41 § 1 k.r.o., jeżeli jeden małżonek zaciągnął zobowiązanie za zgodą drugiego, wierzyciel może żądać zaspokojenia również z majątku wspólnego. Sama zgoda nie oznacza jednak, że drugi małżonek staje się stroną umowy kredytu czy pożyczki. Inaczej jest, gdy oboje małżonkowie podpisują umowę jako kredytobiorcy lub pożyczkobiorcy. Wówczas zakres ich odpowiedzialności wynika przede wszystkim z samej umowy i przepisów o zobowiązaniach.

Dług zaciągnięty bez Twojej zgody

Jeżeli małżonek zaciągnął zobowiązanie bez zgody drugiego małżonka, art. 41 § 2 k.r.o. istotnie ogranicza możliwość egzekucji. Wierzyciel może zasadniczo sięgnąć do majątku osobistego dłużnika, jego wynagrodzenia za pracę i dochodów z działalności zarobkowej oraz określonych innych składników. Jeżeli dług powstał w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa, egzekucja może objąć również przedmioty wchodzące w jego skład. Dlatego stwierdzenie, że „mąż zrobił dług, więc żona musi go spłacić”, jest często prawnie nieprawidłowe.

Zwykłe potrzeby rodziny – ważny wyjątek

Art. 30 k.r.o. przewiduje solidarną odpowiedzialność małżonków za zobowiązania zaciągnięte przez jednego z nich w sprawach związanych z zaspokajaniem zwykłych potrzeb rodziny. Chodzi przede wszystkim o codzienne wydatki, np. żywność, czynsz, media czy zwykłe koszty prowadzenia gospodarstwa domowego. Nie każdy kredyt lub większa pożyczka zaciągnięta „dla rodziny” automatycznie mieści się w tym pojęciu. Z ważnych powodów sąd może również wyłączyć odpowiedzialność drugiego małżonka, przy czym wobec osoby trzeciej takie wyłączenie jest skuteczne, jeżeli było jej wiadome.

Czy rozwód kasuje odpowiedzialność za kredyt?

Nie.

Jeżeli oboje małżonkowie zaciągnęli wspólnie kredyt, rozwód nie powoduje wykreślenia jednego z nich z umowy. Jeżeli są współdłużnikami solidarnymi, bank może – zgodnie z art. 366 k.c. – żądać spłaty całości lub części zobowiązania od obojga albo od jednego z nich. Wyrok rozwodowy nie zmienia treści umowy zawartej z bankiem. Dlatego nawet ustalenie między byłymi małżonkami, że „kredyt będzie od teraz spłacał mąż”, nie wiąże banku, jeśli bank nie zgodził się na odpowiednią zmianę umowy.

Podział majątku a długi

W postępowaniu o podział majątku wspólnego sąd co do zasady dzieli aktywa, a nie istniejące długi.

Sąd Najwyższy konsekwentnie wskazuje, że niespłacony kredyt nie jest po prostu „dzielony na pół” pomiędzy byłych małżonków. Jeżeli oboje pozostają dłużnikami banku, podział majątku nie zmienia ich sytuacji wobec wierzyciela. Możliwe są natomiast rozliczenia określonych długów już spłaconych przez jednego z małżonków po ustaniu wspólności, zależnie od charakteru zobowiązania i momentu jego spłaty.

Rozdzielność majątkowa – czy intercyza chroni przed długami?

Rozdzielność majątkowa może bardzo istotnie ograniczyć ryzyko związane z przyszłymi zobowiązaniami drugiego małżonka, zwłaszcza gdy prowadzi on działalność gospodarczą. Nie działa jednak jak „wymazanie” istniejących zobowiązań. Zawarcie intercyzy nie usuwa odpowiedzialności wynikającej z wcześniej zawartej umowy kredytu i nie powoduje, że dotychczasowy współkredytobiorca przestaje odpowiadać wobec banku. Istotny jest także art. 47¹ k.r.o. – wobec osoby trzeciej małżonek może powołać się na umowę majątkową, jeżeli jej zawarcie i rodzaj były tej osobie wiadome.

Jak zabezpieczyć się przed długami małżonka?

Jeżeli jeden z małżonków prowadzi ryzykowną działalność, zaciąga kolejne zobowiązania albo istnieje realna obawa powstania zadłużenia, warto możliwie wcześnie przeanalizować:

• ustanowienie rozdzielności majątkowej,
• odmowę wyrażania zgody na nowe zobowiązania,
• zakres już podpisanych kredytów i poręczeń,
• możliwość ustanowienia rozdzielności przez sąd,
• sposób uregulowania kredytu przy podziale majątku.

W przypadku przedsiębiorców analiza powinna obejmować również strukturę działalności gospodarczej i zakres odpowiedzialności związanej z przedsiębiorstwem.

Spłaciłem kredyt byłego małżonka – czy mogę żądać zwrotu?

Jeżeli byli małżonkowie byli współdłużnikami solidarnymi, a jeden z nich spłacił więcej, niż powinien ponieść w relacji wewnętrznej, może powstać roszczenie regresowe wobec drugiego. Art. 376 k.c. pozwala współdłużnikowi, który spełnił świadczenie, żądać odpowiedniego zwrotu od pozostałych współdłużników. Zakres takiego roszczenia zależy jednak od stosunku istniejącego pomiędzy nimi. Sąd Najwyższy potwierdza możliwość takich rozliczeń również po podziale majątku.

Kancelaria Hilarowicz prowadzi sprawy rozwodowe, o podział majątku i rozdzielność majątkową oraz sprawy dotyczące zobowiązań i zadłużenia. Przy kredytach związanych z działalnością gospodarczą małżonka szczególnie ważne jest łączne przeanalizowanie sytuacji rodzinnej, majątkowej i gospodarczej.